Kiến thức chuyên ngành

Quy mô thương mại tăng, áp lực logistics ngày càng lớn

Lần đầu tiên trong lịch sử, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD. Theo số liệu Cục Thống kê công bố ngày 3/11/2026, trong 10 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD.

Đằng sau con số tăng trưởng này là khối lượng hàng hóa ngày càng lớn cần được vận chuyển, lưu kho, trung chuyển và phân phối. Đặc biệt, nhập khẩu tăng 37,4%, cao hơn mức tăng 27,5% của xuất khẩu. Nhóm tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, cho thấy nhu cầu lớn về vận chuyển máy móc, thiết bị, nguyên liệu và vật liệu phục vụ hoạt động sản xuất trong nước.

Điều đó đồng nghĩa, logistics không chỉ phục vụ nhu cầu đưa hàng hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế, mà còn phải bảo đảm dòng nguyên vật liệu được cung ứng liên tục đến các nhà máy, khu công nghiệp. Ở chiều xuất khẩu, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm 90,7% tổng kim ngạch, trong khi nông, lâm sản và thủy sản đặt ra những yêu cầu riêng về bảo quản, thời gian vận chuyển và điều kiện giao nhận.

Khi quy mô giao thương mở rộng, chỉ một điểm nghẽn tại khâu vận tải, kho bãi hay thông quan cũng có thể kéo dài thời gian giao hàng, gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, bài toán vì thế không đơn thuần là tìm được đơn vị vận chuyển, mà là tổ chức được một chuỗi logistics đủ năng lực đáp ứng yêu cầu về thời gian, chi phí và chất lượng trên toàn hành trình hàng hóa.

Từ vận chuyển đơn lẻ đến năng lực tổ chức toàn chuỗi

Trong thực tế, hàng hóa thường phải đi qua nhiều công đoạn và nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ trước khi đến được điểm tiêu thụ cuối cùng. Một lô hàng có thể được vận chuyển nhanh nhưng vẫn phải chờ tại kho trung chuyển; hàng hóa có thể hoàn tất sản xuất đúng kế hoạch nhưng chậm giao do thiếu phương tiện hoặc vướng mắc tại cửa khẩu. Khi các khâu không được kết nối, doanh nghiệp phải đối mặt với thời gian chờ đợi, chi phí trung gian và khó khăn trong kiểm soát tiến độ.

Đây là thách thức của mô hình logistics phân mảnh, khi từng dịch vụ được cung cấp riêng lẻ nhưng chưa hình thành một hệ thống vận hành thống nhất. Trong bối cảnh thương mại ngày càng mở rộng, doanh nghiệp không chỉ cần thêm phương tiện hay kho bãi, mà cần một đơn vị có khả năng tổ chức nhiều công đoạn trong cùng chuỗi cung ứng.

Bài toán này đòi hỏi sự kết hợp giữa ba năng lực: hạ tầng khai thác đủ quy mô, mạng lưới vận tải có khả năng kết nối các vùng sản xuất với thị trường tiêu thụ và công nghệ giúp quản trị dòng hàng xuyên suốt.

Đây cũng là hướng tiếp cận của Viettel Logistics - đơn vị trực thuộc Tổng Công ty Cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post) – trong quá trình phát triển hệ sinh thái logistics toàn trình. Thay vì chỉ tập trung mở rộng từng dịch vụ riêng lẻ, doanh nghiệp hướng tới kết nối năng lực vận tải, hạ tầng khai thác và công nghệ quản trị thành một hệ thống phục vụ nhu cầu của khách hàng từ đầu vào đến đầu ra.

Phát triển hạ tầng logistics: Giải bài toán kết nối và chi phí khai thác

Với doanh nghiệp sản xuất, một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics là khả năng tiếp cận hạ tầng kho bãi, tập kết và trung chuyển tại những vị trí phù hợp. Hạ tầng phân tán, thiếu kết nối có thể khiến hàng hóa phải qua nhiều điểm trung gian, phương tiện khó tối ưu tải trọng và nguồn lực khai thác không được sử dụng hết công suất.

Trong khi đó, việc mỗi doanh nghiệp tự đầu tư hệ thống kho bãi, điểm tập kết và cơ sở khai thác riêng cũng làm gia tăng chi phí vốn, đặc biệt với những doanh nghiệp chưa có sản lượng hàng hóa đủ lớn để khai thác hiệu quả.

Vì vậy, phát triển các trung tâm logistics quy mô lớn, có khả năng phục vụ nhiều doanh nghiệp và tích hợp nhiều chức năng đang trở thành một hướng đi quan trọng. Hạ tầng không chỉ cần đáp ứng nhu cầu lưu trữ mà còn phải kết nối được các hoạt động vận tải, trung chuyển, giao nhận và thủ tục xuất nhập khẩu.

Viettel Logistics hiện vận hành mạng lưới logistics tại 34 tỉnh, thành với 5 chi nhánh khai thác trọng điểm, năng lực xử lý khoảng 4,4 triệu bưu phẩm mỗi ngày và hệ thống kho bãi có tổng diện tích hơn 2 triệu m². Đây là nền tảng để doanh nghiệp tổ chức hoạt động vận chuyển, tập kết và khai thác hàng hóa trên phạm vi rộng.

Tại khu vực miền Trung, Trung tâm Logistics Đà Nẵng được Viettel Post đầu tư tại Khu công nghiệp Liên Chiểu với quy mô khoảng 8,6 ha. Nằm tại vị trí có lợi thế kết nối Bắc – Nam, miền Trung – Tây Nguyên và các tuyến giao thương quốc tế, trung tâm được định hướng trở thành đầu mối tập kết, trung chuyển và khai thác hàng hóa, góp phần kết nối các vùng sản xuất, khu công nghiệp với hệ thống cảng biển và mạng lưới vận tải liên vùng.

Việc phát triển hạ tầng logistics tại Đà Nẵng không chỉ bổ sung năng lực khai thác tại miền Trung mà còn tạo điều kiện tổ chức các luồng hàng liên vùng hiệu quả hơn, hạn chế trung chuyển qua nhiều đầu mối và hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hoạt động vận tải.

Tiếp nối định hướng hiện đại hóa hạ tầng cửa khẩu, tháng 7/2026, Viettel Post được chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành, thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Với quy mô 7,87 ha, dự án có sự tham gia triển khai các giải pháp logistics của Viettel Logistics, hướng tới ứng dụng AI, IoT và tự động hóa trong điều phối phương tiện, quản lý hàng hóa và kết nối dữ liệu.

Từ mạng lưới khai thác nội địa, các trung tâm logistics tại những vùng kinh tế trọng điểm đến các dự án hạ tầng cửa khẩu, định hướng của Viettel Logistics là từng bước tăng khả năng kết nối giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, cảng biển và cửa khẩu. Qua đó, hạ tầng logistics không chỉ phục vụ nhu cầu của một doanh nghiệp mà có thể trở thành nguồn lực dùng chung, hỗ trợ nhiều chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.

Tự động hóa và công nghệ: Giảm áp lực vận hành khi sản lượng tăng

Khi sản lượng hàng hóa tăng, năng lực khai thác của doanh nghiệp logistics không thể chỉ mở rộng bằng cách bổ sung nhân công và phương tiện. Nếu quy trình vẫn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công, áp lực về năng suất, thời gian xử lý và sai sót sẽ ngày càng lớn. Đối với doanh nghiệp có lưu lượng hàng hóa cao, đây là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí trên mỗi đơn vị hàng và khả năng đáp ứng thời gian giao nhận.

Tại các trung tâm khai thác, Viettel Logistics đang từng bước ứng dụng tự động hóa vào những công đoạn có tần suất xử lý lớn. Các hệ thống Narrow Belt và Cross Belt được Viettel Post đầu tư, đưa vào phục vụ hoạt động khai thác của Viettel Logistics, hỗ trợ tự động phân luồng hàng hóa. Băng tải Telescopic giúp đưa hàng trực tiếp vào và ra khỏi thùng xe, trong khi hệ thống DWS tự động cân, đo kích thước và ghi nhận thông tin kiện hàng.

Trong hệ sinh thái Viettel Post, công nghệ robot AGV cũng đã được nghiên cứu và triển khai phục vụ vận chuyển hàng hóa nội bộ. Những ứng dụng này hướng tới giảm thao tác thủ công, tăng tốc độ xử lý và nâng cao khả năng kiểm soát trong quá trình khai thác.

Tuy nhiên, tự động hóa thiết bị mới giải quyết một phần bài toán. Để tối ưu toàn bộ hành trình, doanh nghiệp còn cần khả năng quản lý phương tiện, theo dõi tiến độ và kết nối thông tin giữa các công đoạn.

Đây là lý do Viettel Logistics phát triển Smart-TMS nhằm số hóa quá trình vận tải từ khi phát sinh đơn hàng đến khi hoàn tất giao nhận, bao gồm lập kế hoạch, thiết lập lộ trình, điều phối phương tiện, theo dõi hành trình và quản lý chi phí. Song song, Data Hub được phát triển để thu thập, hợp nhất và chuẩn hóa dữ liệu từ nhiều hệ thống.

Khi dữ liệu khai thác được kết nối với dữ liệu vận tải, doanh nghiệp có cơ sở để theo dõi hoạt động tập trung hơn, nhận diện những điểm chưa hiệu quả và đưa ra phương án điều phối phù hợp. Xa hơn, việc ứng dụng AI, IoT và phân tích dữ liệu còn mở ra khả năng dự báo nhu cầu, tối ưu phương tiện và cảnh báo bất thường trong quá trình vận hành.

Giá trị của công nghệ vì thế không nằm ở số lượng thiết bị hay phần mềm được đầu tư, mà ở khả năng rút ngắn thời gian xử lý, giảm sai sót, nâng cao hiệu suất sử dụng nguồn lực và kiểm soát chi phí logistics.

Mở rộng vận tải xuyên biên giới: Kết nối nguồn hàng với thị trường quốc tế

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, năng lực vận tải quốc tế không chỉ được đo bằng số lượng tuyến đường hay phạm vi thị trường có thể tiếp cận. Yếu tố quan trọng hơn là khả năng tổ chức dòng hàng ổn định, bảo đảm phương tiện được khai thác hiệu quả và hàng hóa được kết nối thông suốt giữa các quốc gia.

Trên thực tế, vận tải xuyên biên giới thường đối mặt với nhiều yêu cầu đồng thời: thủ tục liên vận, năng lực phương tiện, điều kiện bảo quản hàng hóa, đối tác tại thị trường sở tại và khả năng bố trí nguồn hàng chiều về. Nếu chỉ có hàng một chiều, phương tiện và container có thể phải di chuyển rỗng hoặc khai thác dưới công suất, làm tăng chi phí vận chuyển.

Viettel Logistics đang từng bước mở rộng năng lực vận tải khu vực thông qua các tuyến liên vận quốc tế. Doanh nghiệp sở hữu giấy phép liên vận quốc tế GMS thuộc khuôn khổ Tiểu vùng Mekong mở rộng, cùng giấy phép liên vận Việt Nam – Lào và Việt Nam – Campuchia, tạo cơ sở tổ chức vận tải giữa Việt Nam với các thị trường trong khu vực.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã thử nghiệm thành công các tuyến quá cảnh nông sản từ Thái Lan, Lào qua Việt Nam tới Trung Quốc, tạo cơ sở phát triển hành lang vận tải Việt Nam – Lào – Thái Lan – Trung Quốc. Hàng trăm container lạnh đã được khai thác để vận chuyển sầu riêng, thanh long, mít, dừa và các mặt hàng xuất khẩu khác.

Với nhóm hàng nông sản, đặc biệt là hàng cần bảo quản lạnh, năng lực vận tải không chỉ nằm ở việc đưa hàng đến đích mà còn phải bảo đảm điều kiện lưu chuyển trong suốt hành trình. Việc tổ chức container lạnh trên các tuyến liên vận giúp doanh nghiệp có thêm phương án kết nối vùng sản xuất với thị trường tiêu thụ, đồng thời mở rộng khả năng phục vụ các mặt hàng có yêu cầu vận chuyển chuyên biệt.

Bên cạnh chiều xuất khẩu, Viettel Logistics chú trọng tìm kiếm nguồn hàng chiều về trên các tuyến quốc tế. Trên tuyến Việt Nam – Trung Quốc, doanh nghiệp hợp tác với đối tác tại Trung Quốc để khai thác các nhóm hàng như hàng gia dụng và thương mại điện tử. Cách tổ chức này giúp tăng khả năng khai thác hai chiều, hạn chế phương tiện chạy rỗng và cải thiện hiệu quả sử dụng container.

Cùng với năng lực vận tải, việc tham gia triển khai các giải pháp logistics tại Dự án Cửa khẩu thông minh Lào Cai trong hệ sinh thái Viettel Post cũng hướng tới tăng cường kết nối giao thương trên hành lang kinh tế Việt Nam – Trung Quốc.

Đối với Viettel Logistics, mở rộng thị trường quốc tế vì vậy không chỉ là phát triển thêm tuyến vận chuyển, mà là xây dựng được mạng lưới có nguồn hàng, phương tiện, đối tác và năng lực phối hợp ổn định. Đây là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp cung cấp giải pháp vận tải phù hợp hơn với nhu cầu xuất nhập khẩu ngày càng đa dạng.

Phát triển nhân lực: Bảo đảm năng lực vận hành hệ thống

Hạ tầng có thể được đầu tư, công nghệ có thể được triển khai và mạng lưới vận tải có thể được mở rộng, nhưng hiệu quả của toàn bộ hệ thống vẫn phụ thuộc vào năng lực tổ chức và vận hành của con người.

Khi logistics chuyển từ hoạt động vận tải đơn lẻ sang quản trị chuỗi cung ứng, yêu cầu đối với nhân lực cũng thay đổi. Bên cạnh kỹ năng nghiệp vụ, người lao động cần khả năng sử dụng công nghệ, phân tích dữ liệu, tổ chức khai thác và phối hợp giữa nhiều bộ phận, đối tác.

Tại Viettel Logistics, công tác phát triển nhân lực được triển khai theo hướng kết hợp giữa chuẩn hóa nghiệp vụ, đào tạo đội ngũ quản lý kế cận và hợp tác với các cơ sở đào tạo.

Tháng 7/2026, doanh nghiệp tổ chức chương trình đào tạo và sát hạch cấp chứng chỉ vận hành xe nâng cho 94 học viên đến từ 5 Chi nhánh Khai thác. Kết quả, 100% học viên hoàn thành sát hạch và được cấp chứng chỉ. Đây là hoạt động nhằm chuẩn hóa kỹ năng vận hành, nâng cao chất lượng khai thác và bảo đảm an toàn trong quá trình xử lý hàng hóa.

Cùng với đó, chương trình Đào tạo nguồn Đội trưởng Khai thác được triển khai tháng 8/2026, hướng tới xây dựng đội ngũ quản lý có khả năng tổ chức ca khai thác, lập kế hoạch, giám sát công việc và xử lý các tình huống phát sinh. Việc chuẩn bị đội ngũ quản lý kế cận có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh mạng lưới và quy mô vận hành ngày càng mở rộng.

Ở góc độ dài hạn, tháng 9/2026, Viettel Logistics ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Thương mại. Hai bên phối hợp đào tạo, tổ chức kiến tập, thực tập, tuyển dụng, nghiên cứu và chuyển giao tri thức; đồng thời hướng tới nghiên cứu ứng dụng AI, Big Data, IoT và tự động hóa trong quản trị logistics và chuỗi cung ứng.

Việc kết nối giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo không chỉ góp phần bổ sung nguồn nhân lực mới mà còn tạo điều kiện để kiến thức chuyên môn gắn với yêu cầu thực tế của hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong dài hạn, năng lực nhân sự về quản trị chuỗi cung ứng, vận tải đa phương thức, công nghệ logistics và vận tải quốc tế sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng điều hành, thích ứng với những thay đổi của thị trường.

Năng lực logistics quyết định sức cạnh tranh của thương mại Việt Nam

Thương mại vượt mốc 1.000 tỷ USD mở ra dư địa phát triển lớn cho nền kinh tế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng lưu chuyển hàng hóa. Khi thị trường mở rộng, lợi thế của doanh nghiệp không chỉ nằm ở năng lực sản xuất hay khả năng tiếp cận đơn hàng, mà còn phụ thuộc vào việc kiểm soát chi phí, thời gian và chất lượng của toàn bộ quá trình cung ứng.

Một hệ thống logistics hiệu quả giúp nguyên vật liệu đến nhà máy đúng thời điểm, hàng hóa được khai thác và trung chuyển với ít công đoạn trung gian hơn, phương tiện được sử dụng tối ưu và doanh nghiệp chủ động hơn trước những biến động của thị trường.

Với định hướng phát triển hệ sinh thái logistics toàn trình, Viettel Logistics đang từng bước kết hợp năng lực vận tải, hạ tầng khai thác và công nghệ quản trị để tham gia giải quyết những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Từ mạng lưới nội địa, hạ tầng cửa khẩu đến các tuyến vận tải xuyên biên giới, mục tiêu là tăng khả năng kết nối hàng hóa và cung cấp các giải pháp phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh thương mại Việt Nam bước vào quy mô nghìn tỷ USD, năng lực logistics không chỉ là điều kiện hỗ trợ giao thương, mà còn là một trong những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế trên thị trường quốc tế.